Árið 1918 geisaði inflúensufaraldur um heimsbyggðina og fórust í þessum faraldi yfir 20 miljónir manna um allan heim. Faraldur þessi gekk yfir í þremur bylgjum, sá fyrsti var í maí og júní. Gekk hann snögglega yfir og olli tiltölulega fáum dauðsföllum. Um mánaðarmótin september/október kom önnur bylgja og var það hin svo kallaða Spænska veiki og var það úr henni sem flestir létust. Þriðja bylgjan gekk svo yfir vorið 1919 og var hún væg.3
Talið er að faraldur þessi hafi borist til Íslands með farþegum af gufuskipinu Botnía, sem var að koma frá Kaupmannahöfn fyrstu dagana í nóvember 1918. Það veiktust margir fyrstu daganna og breiddist veikin hratt út um Reykjavík. Einkenni veikinnar voru svæsinn og ákafur hiti, höfuðverkur, óráð, uppköst, niðurgangur, blóðnasir, ákafur hósti og lungnabólga var algengur fylgikvilli. Á þessum tíma var aðeins ein lyfjabúð starfrækt í Reykjavík og var hún opin frá klukkan 7 á morgnanna til klukkan 2 eftir miðnætti vegna afgreiðslu lyfseðla. Þann 6. nóvember hættu dagblöðin að koma út vegna veikinda starfsfólks, en reynt var að birta upplýsingar á fregnmiðum víðsvegar um bæinn. 2 Á þeim tíma sem Spænska veikin geisaði í Reykjavík bjuggu þar um 15.000 manns og innan tveggja vikna voru um 10.000 manns búnir að veikjast af inflúensunni. 1
Á þessum tíma voru bara 3-4 læknar sem sinntu sjúklingum og komust þeir ekki yfir að vitja allra þeirra sem þess þurftu. Smá saman lagðist vel flest starfsemi niður til sjós og lands. M í því sambandi nefna að brauðgerðarhúsin lokuðu ásamt mörgum verslunum, landsímastöðin lokaði og voru ekki afgreidd nein símtöl eða skeyti. Það olli einnig miklum erfiðleikum að flytja lík úr heimahúsum í líkhús, þar sem lögreglan var fámenn. Lögreglunni hafði verið falið að flytja sjúklinga en starf þeirra varð þó frekar fluttningur á líkum.2
Þann 9. nóvember skipaði stjórnarráð í hjúkrunarnefnd til að hafa umsjón með framkvæmdum til hjálpar þeim sem höfðu veikst af influensunni. Bænum var skipt niður í hverfi til að hjúkrunarnefndin fengi sem besta yfirsýn yfir ástandi. Ráðinn var hverfisstjóri til könnunnar og eftirlits. Þeirra starf var að athuga heimilisaðstæður manna í sínu hverfi og vera til hjálpar þar sem þess þurfti. 1 Nefndin fékk Miðbæjarskólann til afnota og breytti kennslustofum þar í sjúkrastofur og þangað voru fluttir þeir sjúklingar sem verst voru haldnir og bjuggu við bágar aðstæður.2
Um svipað leyti og veikin náði hámarki í Reykjavík fór að bera á henni í nágrannabyggðum Reykjavíkur, fyrir austan fjall, upp í Borgarnesi og á Suðurnesjum ásamt ýmsum kaupstöðum og kauptúnum. Reynt var að stemma stigu við útbreiðslu Spænsku veikinnar austur við Þjórsá en það gekk ekki. Næst var reynt að stöðva hana við Markarfljót en ætlunarverkið tókst ekki fyrr en við Jökulsá á Sólheimasandi. Influensan kom niður víða í Borgarfirði og komst norður til Hrútafjarðar, Ísafjarðar og Siglufjarðar en hún var vægari þar heldur en í Reykjavík. Talið er að um 260 manns hafi látist úr Spænsku veikinni í Reykjavík og um eða yfir 300 manns á landinu öllu.4
Heimildalisti
e-mail